Skip to Content

ቴክ-ሳይንስ ቅጽ1

ቴክ-ሳይንስ ቅጽ2

ቴክ-ሳይንስ ቅጽ3

ቴክ-ሳይንስ ቅጽ4

ቴክ-ሳይንስ ቅጽ5

ቴክ-ሳይንስ ቅጽ6

Tech Science TV Tech Science TV

STIC DOCUMENTARY

Latest News Latest News

Back

ፕሮፌሰር እደማርያም ጸጋ (1929 - 2010)

ከአባታቸው ሊቀ ካህናት አለቃ ጸጋ ተሻለና ከእናታቸው / የተመኝ መኰንን ሰኔ 30 ቀን 1929 .. በጎንደር ከተማ ልዩ ስሙ ባዕታ በተባለ ሥፍራ የተወለዱት ፕሮፌሰር እደማርያም የመጀመሪያ ደረጃ ትምህርታቸውን በጎንደር ከተማ፣ ሁለተኛ ደረጃ ትምህርታቸውን በአዲስ አበባ ከተማ ተከታትለዋል።

ከፍተኛ ትምህርታቸውን በአዲስ አበባ ዩኒቨርሲቲ ባችለር ኦፍ ሳይንስ ካገኙ በኋላ ሜዲካል ዶክተርነትን ጨምሮ ሁለተኛና ሦስተኛ ዲግሪያቸውን ከማክጊል እና ከሉንድ ዩኒቨርሲቲዎች እንዲሁም በለንደን የትሮፒካል በሽታዎች ሕክምና ትምህርት ቤት በመከታተል በሰነቁት የተለያዩ ትምህርቶች በጠቅላላ ሐኪምነት፣ በውስጥ ደዌና በሆድ ዕቃ ልዩ ሕክምና ሞያዎች የላቀ አገልግሎት እንደሰጡ ገጸ ታሪካቸው ያመለክታል።

23 ዓመት አገልግሎት በሰጡበት አዲስ አበባ ዩኒቨርሲቲ የሕክምና ትምህርት ቤት ዲን በነበሩበት ጊዜ ከስዊድኑ ሉንድ ዩኒቨርሲቲ የፒኤችዲግሪ ያገኙት በክሊኒካል ቫይሮሎጂ (Clinical Virology) ነው፡፡

ጊዜው 1960ዎቹ ነው፡፡ በካናዳ እና በእንግሊዝ የህክምና ትምህርቱን የተከታተለው ወጣቱ ዕደማርያም ጸጋ ወደ ሀገር ቤት የተመለሰበት ወቅት፡፡ ያኔ ትምህርታቸውን እንዳጠናቀቁ በቶሎ ወደ ሀገራቸው ገብተው የበኩላቸውን አስተዋጽኦ ማድረግ እንደሚፈልጉት የዘመኑ ወጣቶች ሁሉ ዕደማርያምም ወደ ኢትዮጵያ ሲመለስ ትልቅ ርዕይ ሰንቆ ነበር፡፡ 1950ዎቹ አጋማሽ በተቋቋመው በያኔው የህክምና ትምህርት ቤት የሚገኙ ኢትዮጵያውን ባለሙያዎች እና መምህራንን ቁጥር ለማብዛት ታጥቆ ተነሳ፡፡ ለዚህ የሚያስፈልገውን የመጀመሪያ እርካብም በአጭር ጊዜ ተቆናጠጠ፡፡ የሚያስተምርበት የውስጥ ደዌ ትምህርት ክፍልን ኃላፊነት ጠቀለለ፡፡

የትምህርት ክፍሉን ለመለወጥ ብዙ የታተረው ወጣቱ ዕደማርያም በዚያን ጊዜ በኢትዮጵያ ውስጥ «በጭራሽ የማይታሰብ» የተባለለትን ውጥን ይዞ ብቅ አለ፡፡ እቅዱ በኢትዮጵያ ውስጥ ከዚያን ቀደም በየትኛውም የትምህርት ዘርፍ ያልተተገበረውን የድህረ ምረቃ (postgraduate) ትምህርት መጀመር ነበር፡፡

ከስር የሚፈጠሩ የድህረ ምረቃ ተማሪዎች ወደ ፊት አስተማሪ እንዲሆኑ ተጨማሪ subspeciality ስልጠና እንዲያገኙ ካናዳ ከሚገኘው፣ ከማክጊል ዩኒቨርስቲ ጋር ለስድስት ለሰባት ዓመት የቆየ ትልቅ መርኃ ግብር ጀመረ፡፡ ማክጊል እርሱም የተማረበት ነው፡፡

የፕሮፌሰር ዕደማርያም አስተዋጽኦ በድህረ ምረቃ ትምህርት ብቻ የተገደበ አልነበረም ፡፡ የህክምናን ትምህርት ደረጃ፣ ጥራት ራሱ በማሳደግ የድህረ ምረቃውን ብቻ አይደለም የመጀመሪያ ዲግሪ ትምህርቱን ጭምር የህክምና ተቋሙ በውጭውም ዓለም፣ በሀገር ውስጥም ክብር እንዲያገኝ ያደረጉ ሰው ናቸው፡፡ ብዙ ምሁራንን አፍርተዋል ሲባል ምስክርነነት ይሰጥባቸዋል። 

በጀማሪ የህክምና ተማሪዎች ዘንድ የፕሮፌሰር ዕደማርያም ዘመን ተሻጋሪ አበርክቶት አሁንም ድረስ የሚታወሰው በመጽሐፋቸው ነው፡፡ «አረንጓዴው መጽሐፍ» በሚል በተለምዶ የሚጠራው የእርሳቸው መጽሐፍ አሁንም በመማሪያ መጽሐፍነት ያገለግላል፡፡ መጽሐፉ እርሳቸው ተማሪ ከነበሩበት ጊዜ አንስቶ ለመማሪያነት መዋሉን ፕሮፌሰር ጌታቸው የተባሉ የቀድሞ ተማሪያቸው ይናገራሉ፡፡ “A gudie to writing medical reports” በሚል ርዕስ ስለተሰናዳው ስለዚህ መጽሐፍ ይዘት ብዙ የባልለታል፡፡ 

አረንጓዴው መጽሐፍ እንግዲህ የመጀመሪያ በሽተኛ እንዴት ነው ታሪኩ የሚወሰደው? እንዴት ነው የሚመረመረው? እነዚያን አቀናጅቶ ስለህመሙ እንዴት ነው የምንረዳው? የሚል የመጀመሪያ የህክምና ሳይንስ መሰረት ነው፡፡ ያቺን አረንጓዴ መጽሐፍ በመሳጠር ለተማሪዎች ሁሉ እንድትገባ ለቅድመ ዲግሪ ላሉ ተማሪዎች የተዘጋጀ ነው፡፡ እና ብዙዎቹ ከኪሳቸው የማይለዩት ነው። ከአረንጓዴው መጽሐፍ ይልቅ ምሁራን ከፍ ያለ ቦታ የሚሰጡት በፕሮፌሰር ዕደማርያም ለተዘጋጁት የህክምና ሥነምግባርን (ethics) የተመለከቱ ጥራዞች ነው፡፡ ፕሮፌሰር ዕደማርያም በህክምና ሥነመግባር ረገድም ቢሆን ፋና ወጊ ነበሩ፡፡  

ከሁለቱ መጽሐፍት ሌላ በመጽሐፍ መልክ የታተሙት የፕሮፌሰር ዕደማርያም የምርምር ጽሁፎችም በኢትዮጵያ የህክምና ሰዎች ዘንድ ተደጋግሞ ይነሳሉ፡፡ ከአዲስ አበባ ዩኒቨርስቲ የህክምና ትምህርት ቤት የተገኘ መረጃ እንደሚያመለክተው ፕሮፌሰር ዕደማርያም ከሰማንያ የሚልቁ የምርምር ወረቀቶችን በህክምና ጆርናሎች እና መጽሐፍት አሳትመዋል፡፡ ከፕሮፌሰር ዕደማርያም የታተሙ የምርምር ሥራዎች በኢትዮጵያውያን የህክምና ባለሙያዎች በተለይ የሚጠቀሰው በጉበት እና አንጀት በሽታዎች ላይ ያደረጓቸው ምርምሮች ናቸው፡፡

ፕሮፌሰር ዕደማርያም የጹሁፍ ሰው ናቸው፡፡ በሽተኛ ማየት፣ ማስተማር ብቻ ሳይሆን በሙያቸው ይጽፋሉ፡፡ አስፈላጊ የሚሏቸውን ነገሮች ይጽፋሉ፡፡ እነዚህ አነስ አነስ ያሉ ጽሁፎች ቢሆኑም በጣም ጠቃሚ የሆኑ ጽሁፎች ነበሩ፡ በአብዛኛው እንግዲህ ከእርሳቸው ሙያ ጋር የተያያዘ ሄፕታይተስ እና የሚባል ኢትዮጵያ ውስጥ ብዙ ያልተጠና ነገር ነበር፡፡ እርሱ ላይ ደግሞ ከፍተኛ ጥናት አካሄደው አሳትመዋል፡፡ ብዙዎቹ በመጽሐፍ መልክ ተጠርዘው ወጥተዋል፡፡ እነዚህ መረጃዎች ለሀገሪቱ እጅግ በጣም አስፈላጊ ነበሩ፡፡

ፕሮፌሰር ዕደማርያም እንዲህ በምርምር፣ በጽሁፍ ሥራዎቻቸው እና ለህክምና ትምህርት ዕድገት ባበረከቱት አስተዋጽኦ እንደሚታወሱት ሁሉ በመምህርነታቸውም ትልቅ ቦታ የሚሰጣቸው እንደሆኑ የቀድሞ ተማሪዎቻቸው ይመሰክሩላቸዋል፡፡ በአዲስ አበባ ዩኒቨርስቲ የጀመሩትን መምህርነት በታህሳስ ወር መጨረሻ 80 ዓመታቸው ህይወታቸው ባለፈበት ካናዳም ቀጥለውበታል፡፡ ከጎርጎሮሳዊው 1995 .. ጀምሮ መኖሪያቸው ባደረጓት ካናዳ በኒውፋውንድላንድ ሚሞሪያል ዩኒቨርስቲ እንደዚሁም በማክማስተር ዩኒቨርስቲ በህክምና ፕሮፌሰርነት አገልግለዋል፡፡

የትጋት፣ የባለሙያነት (professionalism) የሀገር ወዳድነት፣ የትውልድ አፍሪ፣ ምሳሌ ነበሩ፡፡ ምንም ጥያቄ የለውም፡፡ የሚያውቃቸው ይደነቀ የነበረው ጠዋት አንድ ሰዓት ቢሮ ነበሩ፡፡ ሁልጊዜ እዚያው ነው የሚገኙት፡፡ ማታ ከአንድ ሰዓት በፊት ሲወጡ አይታዩም፡፡ ምሳ ሰዓት ቢሯቸው ናቸው፡፡ ምግብ እንኳ ይዘው የሚመጡት አንድ ዳቦ ማዕከሉ ቲማቲም አልፎ አልፎ ሌላ ነገር የተጨመረበት ብቻ ጎርሰው የሚውሉ ነበሩ፡፡ ስራቸውን በልተው፣ ስራቸውን ኖረው ያለፉ፣ ለኢትዮጵያ ትልቅ አስተዋጽኦ ያደረጉ፣ መምህር ነበሩ፡፡

ፕሮፌሰር እደማርያም ጸጋ ከአገር ውስጥና ከውጭ አገሮች ካገኗቸው ክብሮችና ሽልማቶች መካከል፣ ከለንደን የትሮፒካል ሜዲስንና ሃይጂን ትምህርት ቤት “The Frederick Mergatroyed Prize” ከኢትዮጵያ በሳይንሳዊ ምርምር ስኬት የብሉ ናይል ብሔራዊ ሽልማት (Blue Nile Medal) ከአዲስ አበባ ዩኒቨርሲቲ ንዑድ ሳይንቲስት (Distinguished Scientist) ከዓለም ጤና ድርጅት የተጋባዥ ሳይንቲስት ሽልማት (Visiting Scientist Award) ያገኟቸው ይጠቀሳሉ፡፡

ፕሮፌሰር እደማርያም ባደረባቸው ሕመም ምክንያት 80 ዓመታቸው ታኅሣሥ 23 ቀን 2010 .. 23 ዓመታት በኖሩባትና በሞያቸው ባገለገሉባት ሃሚልተን ከተማ አርፈው፣ ሥርዓተ ቀብራቸው ታኅሣሥ 28 ቀን በዚያው በምትገኘው በቅድስት ሥላሴ የኢትዮጵያ ኦርቶዶክስ ተዋሕዶ ቤተ ክርስቲያን ተፈጽሟል።

ምንጮቻችን፡- የጀርመን ድምፅ እና ሪፖርተር ናቸው

// ]]>